Obama Avrupa'dakilere benzer sağlık sigorta sistemini Amerika'ya getirmek istiyor ancak bu düşünce bildik Amerikan dünyasında olumsuz tepkilere yol açıyor. Bunun dünyanın serbest piyasa fetişizminin boğucu havasından bir nebze olsun kurtulması için mücadele azmimizi güçlendirdiğini düşünüyorum
ŞÜKRÜ HATUN (Arşivi)
Geçen haftalarda Avrupa ve Amerika çocuk endokrin derneklerinin ortak kongresi için birkaç gün NewYork’da bulundum ve ülkemizde de yankı bulan bazı tartışmaları yerinde izlemiş oldum. Bir akşam da Amerika’da hekimlik yapan Hacettepe Tıp Fakültesi 83 mezunlarından bir grup arkadaşla beraber olduk ve onlarla uzun uzun Obama’nın sağlık reformunu tartıştık. Kongreye Türkiye’den katılan arkadaşların bir kısmı “Obama sonrası zencilerin kendine güvenleri artmış, bu her yerde görülüyor” gibi gözlemlerini dile getirdiler ama beni esas olarak Obama’nın başkanlık konuşmasındaki insancıl bölümlerin karşılığı olduğunu düşündüğüm girişimler heyecanlandırdı. Bu yazıda bunlardan sağlık reformu ile ilgili öğrendiklerimi paylaşmaya çalışacağım
Obama’nın sağlık reformu...
Amerikada sağlık hizmetleri federal hükümetin değil, eyalet hükümetlerinin güvencesinde ve en azından bu nedenle de tek bir genel bir sağlık sistemi yok; buna karşılık, sağlık hizmeti nüfusun çoğu için ücretsiz de değil. Yine benzer nedenlerle, zaman zaman birbiri ile çelişebilen birçok sistem ve çözüm arayışından söz etmek mümkün. Örneğin hastaneler özel sağlık kurumu ama buralarda çalışan diyelim kalp uzmanları da bir tür küçük şirket gibi çalışıyorlar. Buna ‘grup çalışması’ deniyor genel olarak. Yani kendilerine bağlı birinci basamak hekimlerle çalışıyorlar ve bilançolarından kendileri sorumlu. Bu gruplar kendilerini denetliyorlar, kendilerine özgü kalite kontrol sistemleri var ve tabii aralarında ‘Allahın emri’ kıyasıya bir rekabet var. Bu aslında sağlık sisteminin her santimetrekaresinin piyasa egemenliğinde olması demek. Yani bildik merhamet ve insancıllığın buralarda kendine yer bulması neredeyse imkansız. Yani sistem aslında insanlardan bağımsızlaşmış dev bir organizma olarak çalışıyor. Amerika’da sağlık harcamalarının % 25’i doğrudan sağlık hizmeti üretimi ile ilgili olmayan (örneğin özel sigorta şirketlerinin denetimcileri, sağlık sistemi içindeki koordinatörler vs) bir tür sağlık bürokrasisine harcanıyor.
ABD’deki güvencesizler
ABD’de 34-50 milyon civarında sağlık güvencesi sahip olmayan kişi var. Bunların bir kısmı göçmenler, işsizler vs. Bir kısmı ise özel sağlık sigorta ücretini veremeyen, ya da vermek istemeyen serbest meslek mensuplarından oluşuyor. Son yıllarda özel sigorta şirketlerinin kapsamına girmek için aile başına ayda 500-1000 dolar civarında para vermek gerekiyor. Bu ücreti birçok Amerikalının karşılaması mümkün değil. Amerika’da sağlık güvencesi büyük ölçüde ‘çalışıyor olmak’ durumu ile bağlantılı ve işinizi kaybederseniz sağlık güvencenizi de kaybedebiliyorsun. Son krizle birlikte her ay 500 bin kişi bu durumla karşı karşıya kalmış. Bu birçok Amerikalı için tam bir trajedi.
Sağlık güvencesi konusunda da farklılıklar var. Michigan gibi sendikaların toplum yaşamında etkisinin fazla olduğu yerlerde veya Connecticut gibi zengin eyaletlerde bizim sosyal güvenlik fonu gibi kurumlarla sağlık güvencesi olmayanları destekliyorlar ama bu bütün eyaletler için söz konusu değil. Bu nedenle de kişiler aslında hasta olduklarında başlarına tam olarak ne geleceklerinden pek emin değiller. Zaten biz bunları Michael Moore’un ‘Sicko’ filminden biliyoruz.
Devlet şirketi projesi
Obama bir tane devlet sigorta şirketi kurmak ve bu şekilde sağlık sigortası sistemini bütün bireyleri kapsar hale getirmek istiyor. Bu devlet sigorta şirketinin özel sigorta şirketlerinin hâkimiyetini de sınırlayacak olmasından endişe eden çevreler var. Obama, özel sağlık sigortalarının komplike hastalıkların masraflarını karşılamaması uygulamasına da son vermek istiyor. Aslında Obama’ya olan muhalefetin önemli bir ayağını özel sigorta şirketleri lobisi oluşturuyor ama öte yandan genel Amerikan bencilliği yani “Benim vergimle tembellerin, yeteneksizlerin sağlık sigortası ödenecek”, “Bu
reformun finansmanı ek vergilerle sağlanacak” diye düşünen insanların muhalefeti de söz konusu.
Aslında Obama Avrupa’dakilerine benzer sağlık sigorta sistemini Amerika’ya getirmek istiyor ancak bu düşünce bildik Amerikan dünyasında olumsuz tepkilere yol açıyor. Bu tipik Amerikan zihniyetinde federal devletin sağlık hizmeti alanına el atması kabul edilemez bulunuyor. Bu nedenle de Obama reformunu bir tür ‘sosyalist sağlık sistemi’ şeklinde tanımlayan görüşler kolayca toplumda yer bulabiliyor. Yani bu görüşün en ucundakiler kimseye sağlık sigortası yapmaya gerek olmadığını, bir tür insanların ‘doğal seleksiyon’ içinde yaşamalarını savunuyor. Bu nedenle sanki geniş kesimler Obama’ya muhalefet ediyor gibi görünüyor.
Hekimler Obama’yı destekliyor
Türkiye’ye yansıyan, sanki Amerikalı hekimler de bu reforma karşı ve hatta grev yapacaklar gibi haberlerin de doğru olmadığı anlaşılıyor. Amerikan Tabipler Birliği genel olarak Cumhuriyetçi eğilimde olmasına rağmen Obama reformunu destekliyor ve bu reformun sağlık güvence kapsamını genişlettiğini, kaliteyi arttıracağını, kâr yerine hastalıkların önlenmesi ve sağlığına odaklandığını, masrafların azaltacağını söylüyor.
Obama reformunu yaklaşık 1 trilyon dolar civarındaki ek bütçe gereksinimi nedeniyle eleştirenler de var. Hekimlerin bir kısmı özel sigorta şirketlerinden gelen fazla paraların azalması riski nedeniyle (kamu sigorta şirketi fiyatlar için belirleyici olabilecek çünkü) reforma karşı çıkabiliyorlar. Obama ise biz ordayken yaptığı bir konuşmada ‘bu kadar zengin bir ülkede insanların yoksul olduğu için sağlık güvencesinden yoksun olmasından utanç duyduğunu’ söylüyor.
Arkadaşlarıma buradaki sağlık reformu tartışmalarından özellikle de üniversite hastanelerine getirilmek istenen performans sistemini anlatıyorum. Onlar Amerika’da toplam ücretlerinin % 15 kadarının puana bağlı olduğunun, büyük kısmının ise sabit olduğunu anlattılar ve bizim sağlık bakanının mantığını anlamakta zorluk çektiler.
Sonuç olarak bunları ben ‘Amerika’dan iyi haberler’ olarak düşünmek istiyorum ve aslında Obama’nın en azından bazı alanlarda zihniyet değişikliği dinamiklerini tetikleyebileceğini ve bunların hem Amerikalıların hem de dünyanın serbest piyasa fetişizminin boğucu havasından bir nebze olsun kurtulması için mücadele azmimizi güçlendirdiğini düşünüyorum her zamanki iyimserliğimle.
Prof.Dr.Şükrü Hatun: Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi
